کاردرمانی کودکان فلج مغزی اتتوئید

یکی از ویژگیهای کودکان فلج مغزی آتتوئید، متغیر بودن تون عضلانی است. لذا به همین دلیل، تثبیتتون عضلانی مخصوصاً در نواحی پروگزیمال بدن و اندام ها از اهمیت فوق العاده ایبرخوردار می باشد. به همین منظور می توان از تکنیک های تسهیل سازی حسی و حرکتیهمراه با تکنیک های رشدی حرکتی برای برطرف کردن این مشکل و یا کاهش اثرات سوءتغیییر تون در این کودکان بهره جست.

عمدهتمرینات و اهداف تمرینی در کاردرمانی برای کودکان آتتوئید عبارتند از:

1لف) افزایشثبات مفاصل با انجام الگوهای و تمرینات ذیل:

1- فشردن مفاصل به هم (HeavyJoint Compression) بدون حرکت جانبی و وزن انداختن بر رویمفاصل (Weight Bearing).

2- اعمال مقاومت به مفاصل در صورتی که کودک توانایی حرکت دادنمفاصل را دارد. بیشتر نوع بدون حرکت (ایزومتریک) به کار برده می شود.

3- واژگون کردن کودک (Inversion)که به منظور تحریک عضلات تونیک و سر و گردن، تنه و اندام های تحتانی انجام می شود.

4- کشش Intrinsicبه منظور افزایش ثبات نواحی کمربند شانه ای.

5- تسهیل placing – holdingهمراه با Resistance مثل استفادهاز walking shoulder.

6- تسهیل سازی واکنش های headRighting، تعادلی و حفاظتی.

7- استفاده از دق کردن عضلات (tapping)،کشش سریع و لحظه ای، Brushing، stretch pressureو osteopressure خصوصاً جهت تحریک اکستانسورها و ابداکتورهاینواحی سر و تنه و کمربند لگنی و شانه ای و تحریک اکستانسورهای مچ و دست و آرنج جهتبهبود عملکرد دست بیمار به منظور تسهیل عمل گرفتن و رها کردن.

ب- کودکاتتوئید از لحاظ ثبات (Stability)دچار نقص وکمبود می باشد در حالی که تحرک (Mobility) مفاصل ویبالا می باشد و علت آن نیز تغییر تنوس عضلات می باشد. لذا همیشه تمایل به تحرک وحرکت دارد. در طی درمان توانبخشی لازم است که کودک را در پوسچرها و وضعیت های ثابتو فیکس شده ای قرار داد و از حرکت وی جلوگیری نمود. به همین منظور تنها تکنیک هایگفته شده در بالا باید در یک وضعیت ثابت مورد استفاده قرار بگیرد و از طرفی حرکت وتحرک مفاصل تدریجاً وارد برنامه درمانی کودک گردد.

ج) روند ورودحرکت به برنامه درمانی کودک اتتوئید با توجه به اینکه هدف کسب کنترل ارادی بر رویمفاصل می باشد به شرح زیر است:

1)ابتدا حرکت در یک مفصل و آن هم در مفاصل بالایی یا پروگزیمال بدن مثل سر و تنه،شانه، لگن، آرنج و زانوها (ترتیب رعایت شود) مورد نظر می باشد. این حرکت باید آرامبوده و از لحاظ دامنه حرکتی نیز محدود و کوچک باشد. لازم است در حین حرکت یک مفصلتمام مفاصل دیگر در یک وضعیت ثابت و بی حرکت باشند این ثبات به یکی از روش های زیربه دست می آید:

2) وزن انداختنبر روی مفاصل: اندام هایی که قرار نیست حرکت نمایند مثلاً اندامهای تحتانی، باقرار گرفتن بر روی زمین و تحمل وزن نمودن ثابت و بی حرکت می گردند و یا قرار گرفتنیک اندام فوقانی بر روی زمین یا میز مقابل کودک باعث فیکس شدن می گردد در این حالاندام دیگر برای حرکت آزاد می باشد.

3) علاوه برتحمل وزن ، ساپورت دست های تراپیست می تواند به فیکس شدن مفاصل بدن کودک کمک نماید.

4) گرفتن میلهای که خود ثابت است و یا گرفتن لبه میز توسط کودک به فیکس شدن دست کودک کمک مینماید. در عین حال اندام دیگر برای حرکت آزاد می باشد.

5)نوع حرکتی که کودک انجام می دهد نیز در کسب کنترل ارادی بر روی حرکت مؤثر می باشد.لذا حرکات باید ساده و در یک سطح حرکتی و حول یک محور حرکتی صورت بگیرد مثلاً خمکردن و صاف کردن مفصل شانه و سپس حرکات ترکیبی وارد برنامه درمانی وی می گردند.

6) درکسب کنترل حرکات توسط کودک نواحی بالایی یا همان پروگزیمال، بر نواحی دیستال وپائین تر ارجعیت دارند. زیرا افزایش ثبات و کنترل در نواحی پروگزیمال به بهبودحرکات نواحی دیستال کمک زیادی می نماید.

4 ـ در صورتوجود رفلکس نامتقارن گردنی (A.S.T.N) و عدمآشنایی کودک با خط وسط بدن، تمام فعالیت های درمانی باید در خط وسط صورت گیرد.

5 ـ کار بر رویحرکات چشم از اهمیت زیادی برخوردار می باشد. سر کودک را ثابت نگه داشته و وی راتشویق نمائید که به اطراف، بالا و پائین نگاه کند و با وسایل مختلف که در اطراف ویقرار دارند بازی نماید.

6 ـ کار بر رویحرکات مستقل سر: می دانیم که حرکات سر ممکن است وابسته به حرکات تنه باشد، بنابراینمی توانید با ثابت نگه داشتن تنه حرکات مختلف را در سر کودک تمرین نمائید. تسهیلواکنش های صاف کردن سر و گردن (Head righting)به روش تسهیل رشد حرکتی، به این امر کمک زیادی می کند.

7 ـ هماهنگیچشم و دست (Eye hand coordination)و حرکات مستقل اندام های فوقانی: می دانیم که ممکن است حرکات دست های کودک اتتوئیدوابسته به وضعیت و حرکات سر وی باشد، پس سر کودک را نگه داشته و از دست های وی درهنگام فعالیت و بازی حرکت بگیرید. همچنین در موقع تمرینات هماهنگی چشم و دست، بایداز واکنش اجتناب از نگاه کردن (visual avoiding)جلوگیری نمود.

8 ـ به علتآنکه اکثر کودکان اتتوئید از نوع کوادری پلژی می باشند، بایستی در طی فعالیت وحرکت درمانی همیشه پوسچر متقارن سر و تنه و اندام ها را حفظ نمود. این امر درجلوگیری از اسکلیوز یا همان انحراف جانبی ستون فقرات مؤثر می باشد.

9 ـ کار بر رویتمرکز بینایی (visual Fixation)نیز یکی از اصول درمان این کودکان می باشد. در مواردی که کودک از لحاظ تمرکزبینائی بر روی یک نقطه اشکال داشته باشد، تمرین می بایست انجام گیرد.

10 ـ کار برروی فانکشن و عملکرد دست بیمار اتتوئید لازم و ضروری است. کودک باید بتواند ازوضعیت های مختلف بازو، آرنج و مچ دست (مخصوصاً در صاف کردن مچ دست):تمرینات گرفتن (Grasp) و رها کردن(Release) را انجام بدهد. در صورتیکه کودک کنترلحرکتی و ثبات در سر و گردن و تنه و در نواحی شانه و آرنج و ساعد را نداشته باشدکار برو روی گرفتن و رها کردن بیفایده خواهد بود. همچنین در مرحله نهایی، ثبات مچدست لازم و ضروری می باشد.

11 ـ نحوهساپورت تراپسیت و روندی که در کاهش آن پی گیری می نماید و نحوه تمرینات مربوط بهتسهیل سازی واکنش های Righting تعادلی وحفاظتی در وضعیت های مختلف دمر خوابیدن، طاقباز خوابیدن، چهار دست و پا قرارگرفتن، نشستن، دو زانو ایستادن، ایستادن انجام شود. نحوه تسهیل سازی رشد حرکتیکودک اتتوئید همانند کودک آتاکسی می باشد منتهی در این کودکان تأکید عمده بر رویپوسچرهای ثابت می باشد و دیرتر از کودکان آتاکسی حرکت وارد برنامه درمانی می شود ودر مورد تسهیل سازی واکنش های حفاظتی لازم به تذکر است که برای صاف کردن انگشتان ومچ دست، کاربرد آن در مورد کودکان اتتوئید با تأکید بیشتری همراه می باشد.

12 ـ از کاربردالگوهای مهار رفلکس ها (RIP) در خصوصکودکان اتتوئیدی که با هیپوتونی همراه می باشند، باید اجتناب کرد. زیرا باعث کاهشبیشتر ثبات می گردند ولی در مواردی که حرکات اضافه شدید باشد و یا آنکه سفتی واسپاستی سیتی اندام ها و تنه زیاد باشد و به عبارت دیگر تغییر تنوس عضلات حول وحوش اسپاستی سیتی دور بزند، می توان از الگوهای RIPاندام ها و تنه استفاده نمود. در خصوص الگوهای روتاسیون تنه تنها در مواردی کهاندام ها و تنه شدیداً گرفتار باشند استفاده می شود ولی اگر مثلاً فقط عضلاتهمسترنیگ دچار افزایش تونوس باشند فقط RIPرا به صورت موضعی و در حد کشش ممتد عضلات همسترنیگ باید به کار برد.

13 ـ در موردکودکان اتتوئید می توان از وزنه های پوشیدنی از قبیل بازوبند، شنل و کمربند سنگینو مچ بند سنگین استفاده نمود. چرا که حس عمقی مفاصل این کودکان معمولاً شدیداًدرگیر است و سعی بر این است که با کمک وزنه های سبک این مشکل حسی را برطرف کرد.

14 ـ برای رفع اشکالناحیه دهان از لحاظ غذاخوردن و جویدن و تکلم می توان از خدمات گفتار درمانی بهرهبرد.